ورود کاربر
سایت
  •  
  •                    

خوشه هاي صنعتي

خوشه هاي صنعتي

خوشه هاي صنعتي ، الگوي موفق توسعه شتابان صنعت

چكيده :

يكي از راهكارهاي توسعه پايدار ،جهت دهي صنايع كوچك و متوسط به سمت خوشه شدن مي باشد . شكل گيري يك خوشه بر اساس اصل كارايي جمعي و مبتني بر تمركز جغرافيايي شركت هاي هم تخصص و ايجاد مجموعه اي متعامل ، با تهديدها و فرصت هايي مشترك مي باشد .

 

بطور قطع مراد از خوشه شدن صنايع ، صرف در نظر گرفتن منطقه اي مناسب و انتقال شركت هاي هم گروه به آنجا نيست بلكه منظور شناسايي صحيح مناطق مستعد برخوردار از حداقل سطح بنگاهها و در نهايت  برقراري روابط قوي بين آنها مي باشد .

واژه هاي كليدي :   

خوشه ، شبكه ، تعامل ، كارايي

مقدمه :

گسترش بخش خصوصي و تعميق تخصص گرائي به منظور افزايش توان رقابتي شركتها در بازارهاي داخلي و خارجي ، گزينه و راهكاري را تحت عنوان خوشه شدن صنعت پيش روي تصميم گيران صنايع كشور قرار مي دهد. بررسي دلايل پيشرفت صنعتي قطب هاي صنعتي جهان از جمله ايتاليا و آلمان ، صحه بر اين تكنيك مي گذارد.

واقعيت آن است كه توسعه فعاليتهاي شركتهاي كوچك و متوسط و رسيدن به يك توان رقابتي مناسب در بازارهاي داخلي و جهاني جز با تمركزگرائي متعامل حاصل نخواهد گرديد. بيش از سه دهه از عمر خوشه هاي صنعتي نمي گذرد و امروزه نيز نقش آن بيش از پيش به عنوان الگويي مناسب جهت توسعه صنعتي شناخته شده است.

در بند يك ماده ?? برنامه چهارم توسعه موضوع "خوشه‌هاي صنعتي"  كاملا تصريح شده است . در همين راستا يكي از اقدامات صورت گرفته ، تاسيس شهركهاي تخصصي صنعتي و سازماندهي صنايع هم تخصص  توسط شركت شهركهاي صنعتي ايران مي باشد.

خوشه هاي صنعتي :   

اصطلاح خوشه هاي صنعتي ريشه در واژه ايتاليايي distretto industriale دارد . كلمه distretto از ريشه لاتين قرون وسطي و districtum  به معني محدوده اي است كه در آن مديريت واحد بر تشكيلات اعمال مي شود و وجه تسميه آن مربوط به تقسيمات شهري و مديريتهاي خرد آن دوران در رم قديم    مي باشد.

خوشه مجموعه اي نسبتا بزرگ از شركتهاست كه در محدوده مكاني خاصي قرار دارند ، داراي پيشينه تخصصي مشخص و مرتبط با يكديگر مي باشند بطوريكه با تهديدها و فرصت هاي مشتركي روبرويند. زماني كه يك خوشه از تخصصي شدن و تقسيم كار بين شركتها فراتر  رود ناحيه صنعتي شكل مي گيرد.

لازم به ذكر است كه بحث شبكه مجزا از خوشه مي باشد بطوريكه گروهي از شركتها كه در پروژه مشتركي در زمينه توسعه فعاليتهايشان همكاري مي كنند و به لحاظ تخصصي مكمل يكديگر هستند يك شبكه را تشكيل مي دهند و اين در حالي است كه تنها پيش نياز يك خوشه اصل هم مكاني و هم تخصصي است.

بدين ترتيب در يك خوشه بنگاهها لزوما نيازي به تعريف پروژه اي مشترك و تكميل تخصص يكديگر ندارند.

تحليل پيشرفت واحدهاي مستقر در خوشه ريشه در هم افزايي دارد. در خصوص صرفه هاي ناشي از خوشه شدن مي توان به صرفه هاي حاصل از تجميع ، مقياس و تنوع اشاره كرد. دسترسي به نيروي كار ماهر ، مواد اوليه ، قطعات مورد نياز و نيز گردش سريع اطلاعات منتج از اصل هم مكانيست. كاهش در متوسط هزينه هاي توليد در بلند مدت ناشي از هم مقياسي بنگاها در خوشه و صرفه هاي ناشي از تنوع در اثر توليد كالاهايي كه از مشتركات زيادي برخوردارند ، حاصل خواهد گرديد. علاوه بر سه مزيت عمده كارايي ،رقابت جمعي و صرفه هاي بيروني حاصل از خوشه شدن ، سايرمزيت هاي خوشه سازي و خوشه بودن بنگاهها بدين شرح   مي باشند :

تسهيل بسيج منابع مالي و انساني

تقسيم شدن سرمايه گذاري به مراحل كوچك و با ريسك پايين

فراهم شدن بستري مناسب براي صعود و بالندگي شركت هاي كوچك

برقراري پيوندهاي متنوع بين عاملان اقتصادي درون خوشه

امكان ارائه پروژه هاي مشترك فناوري ، بازار ، ارتقا سطح توليد و دوره هاي مشترك آموزشي

ايجاد خلاقيت و طرحهاي جديد كسب و كار

در صورت تشكيل خوشه اي با مشاركت شركتهاي فرا ملي ، جذب بيشتر سرمايه گذاري مستقيم خارجي ، توسعه و گسترش عرضه كنندگان و انتقال فناوري به ساير شركتهاي محلي منتج خواهد گرديد.

در بررسي روند پيشرفت يك خوشه در ابتدا شاهد بروز خوشه هاي بقائي متشكل از شركتهاي بسيار كوچك وكوچك خواهيم بود وحالت توسعه يافته آن خوشه هاي پيشرفته تر بر مبناي توليد انبوه است كه در نهايت با واردشدن بنگاههاي فراملي به خوشه ، خوشه اي در سطح جهاني شكل مي گيرد.

بطوركلي يك خوشه صنعتي متشكل از سه بعد زمان ، مكان و ارتباطات مي باشد.

در ذيل مشخصات ، ارتباطات و عوامل تاثير گذار بر خوشه نشان داده شده است.

 

 به لحاظ ساختاري مي توان خوشه ها را به چهار دسته تقسيم بندي كرد :

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جهت شناسايي يك خوشه مي توان از سه مشخصه بهره برد :

مشخصه تمركز اشتغال (درصد اشتغال) ECF) (                                                 

 

مشخصه ارتباط خوشه DF)

 

مشخصه شكوفايي اقتصادي  (EPF)

 

محاسبه ECF يكي از راههاي اندازه گيري كشش صادرات مي باشد بطوريكه ECF>1  نشان مي دهد كه قسمتي از محصولات توليدي به خارج از ناحيه صادر  مي شود براي مثال ECF > 3  نشان مي دهد كه نسبت به ناحيه موجود اشتغال سه مرتبه متمركزتر مي باشد.

 

 در يك خوشه با ويژگيهاي مناسب و مبتني بر اصل كارايي جمعي، شكل گيري پيوندهاي پيشين و پسين بين بنگاههاي درون خوشه الزاميست.

 

در كشورهاي در حال توسعه يكي از مشكلات پيش روي بنگاهها پس از خوشه شدن ، بروز ناهماهنگي دروني در داخل اين خوشه هاست .

 

از جمله راهكارهاي موجود جهت حل اين معزل، تحريم هاي موثر  بر عليه شركت هاي ناهماهنگ نسبت به تصميمات جمعي مي باشد.

 

تجربيات يونيدونشان مي دهد كه براي جهت دهي شركت هاي كوچك و متوسط به سمت خوشه شدن ، لحاظ كردن عوامل محيطي با رهيافتي پايين به بالا و با محوريت تقويت كارآفريني و حمايت از نقش آفرينان محلي ، بهترين روش است .

 

در حاشيه مطلب بايد در نظر داشت كه ممكن است خوشه ها براي بعضي ازصنايع

 

سنخيت نداشته باشند، از اين جمله مي توان به صنايع فرآيندي عظيم نظير پتروشيمي و فولاد اشاره كرد . 

 

جمع بندي :

 

بطور خلاصه مي توان از پارادوكس همكاري و رقابت ، به عنوان دو بعد اساسي تشكيل دهنده روابط بين بنگاههاي درون خوشه نام برد .

 

عموما خوشه هاي صنعتي موفق را نمي توان از صفر ايجاد كرد بلكه بهتر است ميزان حداقلي از شركتها و نيروي كار ماهر وجود داشته باشند ، بدين ترتيب گام نخست در تشكيل يك خوشه شناسايي مناطقي است كه از تمركز بالاي صنعتي در رشته فعاليتهاي خاص برخوردار بوده ، بطوريكه بتوان آنها را در غالب خوشه صنعتي سازماندهي كرد. البته بطور خاص در كشور امريكا بعضي از خوشه هاي صنعتي داراي ساختاري غير خود جوش مي باشند كه با هدف بالا بردن توان رقابتي طراحي گرديده اند .

 

 تاكنون بدليل وجود پتانسيل هاي متفاوت بين مناطق و كشورهاي مختلف جهان فرمول يا مدل واحدي جهت سازماندهي و اداره خوشه ها ارائه نشده . آنچه مسلم است تشكيل خوشه به تنهايي نمي تواند عامل شكوفايي صنعتي باشد  بلكه  در بافت كلان اقتصادي است كه مي تواند به عنوان يك حلقه ارزش افزوده براي توسعه اقتصادي محسوب گردد .

 

به لحاظ اينكه ارائه راهكارهاي اجرايي جهت سازماندهي خوشه و بررسي عامل توسعه آن (CDA)  از حوصله اين بحث خارج است، در اين مقاله سعي غالب بر آشنايي با مفهوم خوشه ، مزايا و دلايل ايجاد آن گذاشته شد.

 

 

 

معرفي خوشه پياده سازي شده در شهركهاي صنعتي استان سمنان

شناسايي خوشه هاي صنعتي استان:

با عنايت به بررسي پتانسيل و تواناييهاي استان و پيرو نشست آموزشي تهيه نقشه كشوري خوشه هاي صنعتي در سازمان ,توسعه  پنج  خوشه به شرح  ذيل   مصوب  و  پرسشنامه مربوطه تكميل و به سازمان ارسال شده است.

خوشه صنعتي قطعات خودرو

خوشه صنعتي قطعات پلاستيكي

خوشه صنعتي نمك

خوشه صنعتي گچ

خوشه صنعتي صنايع مبلمان ده ملا

 

 انجام مصاحبه توسط كارشناسان دفتر توسعه خوشه هاي سازمان:

 

با انجام فراخوان رسمي و بررسي رزومه هاي ارسالي تعداد 8 مورد به شرح ذيل تاييد و براساس ماده 5 آيين نامه اجرايي با حضور نمايندگان دفتر توسعه خوشه هاي صنعتي سازمان در محل شركت, مصاحبه انتخاب عامليت انجام گرديد گفتني است واحد هاي صنعتي پارميدا ( توليد كننده انواع قطعات لاستيكي خودرو )و هاديكار ( توليد رادياتور انواع خودرو)با حضور نمايندگان دفتر توسعه خوشه هاي سازمان مورد بازديد قرار گرفتند .

 

رديف

متقاضي عامليت

توضيحات

1

دانشگاه سمنان

دكتر عرفانيان

2

پارك علم و فناوري دانشگاه سمنان

دكتر امين بيدختي

3

مهندسين نگر انديش

مهندس عمويي

4

صنايع پايين دستي پتروشيمي

مهندس بادامچي

5

آقاي مهندس قدس

ليسانس مهندسي صنايع – گذراندن دوره CDA

6

آقاي مهندس مرادي

كارشناس ارشد مهندسي صنايع

7

آقاي مهندس بحريني

كارشناس مديريت صنعتي

8

خانم الهه عربپور

مهندسي معدن

 

 

ضمنا آقاي مهندس مرادي جهت گذراندن دوره عامليت به سازمان معرفي شده اند.

 

كميته استاني توسعه خوشه هاي صنعتي :

 

با عنايت به ماده 3 آيين نامه اجرايي ابلاغي سازمان ,مكاتبه جهت تشكيل كميته  استاني  توسعه خوشه با هدف هماهنگي جهت هدايت و حمايت كلي از پروژه با معاونت برنامه ريزي استانداري و مديران دستگاههاي اجرايي مرتبط انجام شده است.

پست الکترونيک همکاران
پیام مدیرعامل

با ياد و نام خداوند سبحان توسعه بخش صنعت در سالهاي اخير امري است كه در سايه الطاف الهي و سعي و تلاش كارآفرينان و كارگران زحمت كش اين بخش و برنامه هاي حمايتي مسئولين شكل گرفته است . برنامه هاي حمايتي دولت كه در زمينه هاي مختلف به اجرا در آمده است ، هريك از جايگاه ويژه اي برخوردارند ، ولي در اين ميان مي توان ، سياست ايجاد و توسعه شهركهاي صنعتي را بعنوان مؤثرترين برنامه حمايتي دولت از صنعت نام برد ...

نمایش
بانک ها
اوقات

هواشناسی
Semnan, Iran
25°C
Fog, Warm